بالابرها و جرثقیلها از مهمترین تجهیزات در پروژههای صنعتی، ساختمانی، کارگاهی و انبارداری محسوب میشوند. این تجهیزات نقش مستقیمی در افزایش بهرهوری دارند و ایمنی نیروی انسانی نیز به عملکرد صحیح آنها وابسته است. تجربههای میدانی متعدد نشان میدهد که بخش قابلتوجهی از حوادث کاری، نه به دلیل نقص در طراحی تجهیزات، بلکه در نتیجه نگهداری غیراصولی و بیتوجهی به انجام سرویسهای دورهای رخ میدهد.
در بسیاری از پروژهها مشاهده شده است که بروز یک ایراد ساده، مانند خشک شدن یکی از یاتاقانها یا شل شدن یک پیچ، میتواند منجر به توقف کامل عملیات، تحمیل خسارتهای مالی و حتی وارد شدن آسیبهای جدی به اپراتور شود. از اینرو، نگهداری اصولی بالابرها و جرثقیلها سرمایهگذاری مؤثری در جهت افزایش ایمنی و طول عمر تجهیزات محسوب میگردد.همچنین اگر قصد خرید انواع محصولات صنعتی مانند بالابر برقی ، زنجیر کشتارگاهی و… به عرب صنعت مراجعه کنید.
گام اول: بازرسی روزانه تجهیزات
بازرسی روزانه، برای نگهداری صحیح بالابرها و جرثقیلها زمان زیادی نمیگیرد، اما نقش بسیار مؤثری در پیشگیری از خرابیهای پرهزینه دارد. بسیاری از کارشناسان ایمنی معتقد هستند که بیش از ۶۰٪ مشکلات فنی در صورت بازرسی منظم، در همان مراحل اولیه قابل شناسایی خواهند بود.
به عنوان مثال، در یک تجربه عملی در کارگاه صنعتی، اپراتور جرثقیل متوجه صدای غیرعادی هنگام بالا بردن بار میشود، بررسی ساده قبل از شروع شیفت کاری مشخص میکند که یکی از کابلها دچار ساییدگی شده است. تعویض بهموقع کابل از بروز یک حادثه جدی جلوگیری کرد.
بررسی ظاهری قطعات
بررسی ظاهری تجهیزات هم از مهمترین مراحل نگهداری ایمن بالابرها و جرثقیلها است و پیش از شروع هر شیفت کاری انجام میشود. در این مرحله، وضعیت کابلها، زنجیرها، قلابها، اتصالات، پیچ و مهرهها و بدنه دستگاه بهصورت دقیق کنترل میشود. وجود ترک، خوردگی، تغییر شکل یا ساییدگی غیرعادی در هر یک از این اجزا باید جدی گرفته شود، زیرا ممکن است نشانه کاهش ایمنی و احتمال بروز حادثه باشد.
در بالابرها و جرثقیلها، کابلها از اجزای حساس به شمار میروند و حتی آسیبهای ظاهرا جزئی مانند باز شدن رشتههای سیم یا زنگزدگی موضعی میتواند نشانه کاهش ظرفیت تحمل بار باشد. تجربههای کارگاهی نشان داده است که بیتوجهی به این علائم، در برخی موارد به تعویض اضطراری کابل و توقف عملیات منجر شده است. همچنین بررسی زنجیرها و قلابها از نظر تغییر شکل یا افزایش دهانه قلاب اهمیت بالایی دارد، زیرا این موارد خطر رها شدن ناگهانی بار را افزایش می دهند. نشت روغن، شل بودن اتصالات و تغییر رنگ قطعات فلزی ناشی از افزایش دما نیز از نشانههایی هستند که در بررسیهای ظاهری باید مورد توجه قرار بگیرند.
گام دوم: روغنکاری و روانکاری منظم
اصطکاک مداوم بین قطعات متحرک، در صورت نبود روانکاری مناسب، باعث استهلاک سریع و خرابی زودهنگام تجهیزات میشود. در بسیاری از پروژهها مشاهده میشود که صرفهجویی نادرست در مصرف روغن و گریس، در نهایت هزینههای چند برابری تعمیرات را به دنبال داشته است. بهعنوان مثال، در یک کارگاه صنعتی، تأخیر در روغنکاری یاتاقانها باعث افزایش دمای قطعات و توقف ناگهانی دستگاه شده است.
انتخاب روانکار مناسب بر اساس توصیه سازنده و شرایط کاری، نقش مهمی در کاهش سایش و صدای غیرعادی تجهیزات دارد. همچنین انجام روغنکاری در بازههای زمانی منظم، از قفل شدن قطعات و کاهش راندمان بالابر یا جرثقیل جلوگیری میکند و عملکرد ایمن دستگاه را تضمین مینماید.
نقاط نیازمند روانکاری
نقاطی مانند:
- یاتاقانها
- قرقرهها
- گیربکسها
- محورها
- و زنجیرها
نیازمند روانکاری منظم هستند. نوع روانکار باید متناسب با شرایط کاری، میزان بار و دمای محیط انتخاب شود. برای مثال، در محیطهای پرگردوغبار یا مرطوب، استفاده از روانکار نامناسب باعث جذب آلودگی و تشدید سایش میگردد. تجربه نشان داده است که استفاده از گریس استاندارد توصیهشده توسط سازنده، تأثیر قابلتوجهی در کاهش صدا و افزایش نرمی حرکت دستگاه دارد.
گام سوم: بررسی سیستمهای ایمنی
سیستمهای ایمنی در بالابرها و جرثقیلها از اجزای ضروری این تجهیزات محسوب میشوند و نقش تعیینکنندهای در کاهش احتمال بروز حوادث کاری و حفظ ایمنی افراد دارند. این سیستمها بهمنظور کنترل شرایط غیرعادی و جلوگیری از عملکرد خارج از محدوده مجاز طراحی شدهاند و باعث میشوند دستگاه در شرایط ایمن و پایدار فعالیت کند. از این رو، بازرسی و ارزیابی دورهای سیستمهای ایمنی یکی از الزامات اصلی در نگهداری اصولی تجهیزات بالابری به شمار میآید.
مهمترین اجزای ایمنی شامل:
- محدودکننده بار
- سوئیچهای حد حرکت
- سیستم توقف اضطراری
- ترمزهای ایمنی
- سامانههای هشداردهنده
هستند. محدودکننده بار با کنترل وزن بار بلندشده، از اعمال بار بیش از ظرفیت نامی دستگاه جلوگیری میکند و مانع افزایش تنش در سازه و قطعات مکانیکی میشود. سوئیچهای حد حرکت نیز وظیفه محدود کردن دامنه حرکت قلاب یا بالابر را بر عهده دارند و از بروز برخوردهای ناخواسته یا خطر سقوط بار جلوگیری میکنند.
سیستم توقف اضطراری باید بهصورت منظم مورد آزمایش قرار گیرد تا در شرایط بحرانی امکان توقف سریع دستگاه فراهم باشد. همچنین بررسی عملکرد ترمزهای ایمنی، بهویژه در زمان قطع برق یا بروز نقص فنی، اهمیت زیادی دارد. عدم رسیدگی مناسب به این سیستمها میتواند احتمال وقوع حوادث و خسارات را افزایش دهد، در حالی که کنترل منظم آنها نقش مؤثری در افزایش ایمنی، کاهش توقفهای ناخواسته و بهبود عملکرد کلی بالابرها و جرثقیلها دارد.
کنترل ترمزها
عملکرد نامناسب ترمز بالابرها و جرثقیلها منجر به سقوط بار یا حرکت ناگهانی دستگاه شود. کنترل ترمزها باید بهصورت منظم انجام شود و شامل بررسی لنتها، فنرها، کابلهای ترمز و عملکرد کلی سیستم است.
در یکی از پروژههای ساختمانی، فرسودگی لنت ترمز و انجام نشدن سرویسهای دورهای باعث شد جرثقیل در زمان توقف دچار لغزش شود. هرچند این اتفاق تلفات جانی به همراه نداشت، اما خسارت مالی قابلتوجهی به پروژه وارد کرد. این مورد بهخوبی نشان میدهد که بیتوجهی به بررسی و کنترل ترمزها در بالابرها و جرثقیلها، پیامدهای جدی به دنبال خواهد داشت.
اشتباهات رایج در نگهداری بالابرها و جرثقیلها
انجام ندادن بازرسیهای منظم و اکتفا به بررسیهای سطحی از اشتباهات رایج در نگهداری بالابرها و جرثقیلها است. بسیاری از خرابیهای فنی در مراحل اولیه قابل شناسایی هستند، اما در صورت بیتوجهی، به نقصهای جدی و پرهزینه تبدیل میشوند. سایر اشتباهاتی که ممکن است رخ دهد:
- نادیده گرفتن علائم هشداردهنده مانند صداهای غیرعادی، لرزشهای غیرمعمول یا افزایش دمای قطعات، از دیگر خطاهای متداول در بهرهبرداری از این تجهیزات است.
- اشتباه مهم دیگر، استفاده از روانکار نامناسب یا بیتوجهی به برنامه روغنکاری منظم است. روانکاری غیراصولی باعث افزایش اصطکاک، استهلاک سریع قطعات و کاهش عمر مفید دستگاه می گردد.
- برخی پروژهها به دلیل صرفهجویی نادرست، سرویسهای دورهای ترمزها و سیستمهای ایمنی را به تعویق میاندازند؛ موضوعی که بهطور مستقیم ایمنی کار را تحت تأثیر قرار میدهد.
- آموزش ناکافی اپراتورها نیز از عوامل مؤثر در بروز خطاهای نگهداری محسوب میشود. اپراتور ناآگاه ممکن است از ظرفیت مجاز دستگاه فراتر رود یا نشانههای اولیه خرابی را نادیده بگیرد.
- نبود ثبت و مستندسازی دقیق سرویسها و تعمیرات باعث میشود برنامه نگهداری بهدرستی اجرا نشود و مشکلات تکرارشونده بهموقع شناسایی نگردد.
جمعبندی
نگهداری اصولی بالابرها و جرثقیلها نقش مهمی در افزایش ایمنی و کاهش حوادث کاری دارد. بسیاری از خرابیها و توقفهای ناگهانی، ناشی از بیتوجهی به بازرسیهای منظم و سرویسهای دورهای است. انجام بررسیهای روزانه، توجه به وضعیت ظاهری قطعات و روغنکاری صحیح، از بروز نقصهای پرهزینه جلوگیری میکند. علاوه بر این، کنترل سیستمهای ایمنی و ترمزها، تأثیر مستقیمی بر کاهش ریسک سقوط بار و حوادث ناخواسته دارد. آموزش مناسب اپراتورها و ثبت دقیق سوابق نگهداری نیز به اجرای بهتر برنامههای نگهداری کمک میکند.
